Görünenin Ötesi – Emek
Zan, insan zihninin kurduğu en tehlikeli oyunlardan biridir. Zira o, gerçeğin kendisi değil, zihnimizde oluşturduğumuz eksik ve çoğu zaman da yanıltıcı bir tasavvurdur. Bilmekle arasındaki farkı hemen anlayabiliriz: Biri çabuk hüküm verdirir; diğeri ise hüküm vermeden önce düşündürür. Biri gördüğü kadarıyla yetinir, diğeri gördüğünün ötesinde ne olduğunu merak eder. Bilmek için arayışın ve emek vermenin zorluğuna yenik düşen insan, sanarak rahatlamaya teslim oluyor kolayca. Bilmediği şeylerin boşluğunu kendi düşünceleriyle dolduruyor. Zamanla varsayımlar kanaatlere, kanaatler bir fikre, fikirler de eleştirilere dönüşüyor. İşte mesele de burada başlıyor.
Neden mi mesele? Çünkü bu durumda insan gerçeği değil, kendi zihninde oluşturduğu düşüncenin beklentisini ölçü olarak kabul etmiştir. Hangi şartlarda, hangi imkânlarla, hangi zorluklar içerisinde bir şeyler yapılmaya çalışıldığını bilmeden, kendi beklentisine ulaşamayan her çabayı yetersiz görmektedir. Böylece yapılan işin kıymeti değil, yapılmasını beklediği işin hayali üzerinden hüküm verecek, bir emeği, bir gayreti, bazen de uzun bir mücadeleyi birkaç cümleyle değersizleştirecektir. Belki de insanın en büyük haksızlıklarından biri, bilmediği bir hayatı kendi bildikleriyle yargılaması, görmediği bir emeği kendi gördükleriyle ölçmesidir.
Bu yönüyle yaşananları sahnedeki bir oyuna benzetebiliriz. Perde açılmış, ışıklar yanmış, oyuncular sahneye çıkmış, seyirci yerini almış ve oyun başlamıştır. Davulun sesi de uzaktan hoş gelmektedir. Herkes önündeki sahneye bakar. Oyuncunun performansını değerlendirir, oyunu beğenir ya da beğenmez. Kimi zaman alkışlar, kimi zaman eleştirir, kimi zaman da sergilenen oyunu yetersiz bulur. Bütün bunlar doğaldır. Çünkü sahneye çıkan, değerlendirilme ihtimalini de kabul etmiştir.
Ancak seyircinin bilmediği başka bir gerçek vardır. O oyuncunun hayatı yalnızca o sahneden, sorumluluğu da yalnızca oynadığı rolden ibaret değildir. Belki aynı insan, başka bir sahnede bambaşka bir oyunun sorumluluğunu üstlenmiştir. Belki başka insanların sorunlarıyla ilgilenmekte, başka sorumluluklar taşımakta, kimsenin görmediği mücadeleler vermektedir. Seyirci yalnızca önündeki oyuna bakar. Gördüğü kadarıyla hüküm verir ve bazen bir insanın bütün emeğini yalnızca kendi izlediği gösterinin başarısına indirger.
Böyle bir yaklaşımın sonu emeğin değersizleştirilmesinin yanı sıra çalışma azminin de kırılmasıdır. İşte asıl kayıp budur. Haksız ve ölçüsüz eleştiri hem insanların moralini bozar; hem de bir kurumun üretme kapasitesini, teşkilatın çalışma heyecanını ve bir hareketin ortak mücadele iradesini zayıflatır.
Bu düşünceyi sendikal mücadele açısından değerlendirdiğimizde karşımıza çok daha önemli bir mesele çıkıyor. Sendikal mücadele, dışarıdan bakıldığında toplantılardan, ziyaretlerden, açıklamalardan, görüşmelerden, kazanımlardan ve temsil faaliyetlerinden ibaret görülebilir. Maalesef yapılan iş de bu görünen faaliyetler üzerinden değerlendirilir.
Oysa sendikal mücadele, bunların çok daha ötesinde bir sorumluluk alanıdır.
Bir yanda üyelerin beklentileri, diğer yanda kamu çalışanlarının ortak sorunları; bir tarafta mevzuat çalışmaları, hukuki mücadeleler, kurumlarla yürütülen görüşmeler; diğer tarafta teşkilatın ihtiyaçları, çalışma arkadaşlarının sorunları, türlü çekişmeler, çözüm bekleyen dosyalar, kurulması gereken ilişkiler ve geleceğe dönük stratejiler vardır. Bazen bir mağduriyetin giderilmesi için yürütülen uzun bir hukuk mücadelesi, bazen de kimsenin haberdar olmadığı bir telefon, bir temas, bir görüşme veya bir çözüm arayışı… Bunların hepsi sendikal mücadelenin parçalarıdır. Her çalışma aynı ölçüde görünür olmadığı gibi her sorumluluğun da fotoğrafı, açıklaması veya alkışlanacak bir sonucu olmayabilir.
Üstelik bazen çok şey yapmak istersiniz ama imkânlarınız sınırlıdır. Bazen de bir kazanım için uzun süre mücadele eder, fakat sonucu hemen alamazsınız. Bütün bunlar mücadelenin gerçekleridir. Dışarıdan bakan, her zaman bu gerçekleri göremez. Daha çok kendi beklentisini esas alır. Yapılmasını istediği şeyin neden yapılmadığını, bir sonucun neden henüz alınamadığını sorgulamadan hüküm verir.
Sendikal mücadelede elbette daha iyisini istemek, eksikleri dile getirmek ve hesap sormak en doğal haklardandır. Ancak eleştiri, emeği yok saymadan, gayreti küçümsemeden ve gerçekleri göz ardı etmeden yapılmalıdır. Çünkü eleştiri yol gösteriyorsa kıymetlidir, çözüm üretiyorsa anlamlıdır, daha iyisine vesile oluyorsa değerlidir. Aksi hâlde eleştiri, geliştiren bir katkı olmaktan çıkar, emeği değersizleştiren bir tutuma dönüşür. Bir teşkilatı güçlü kılan, hem verilen emeği takdir edebilmesi hem de daha iyisini yapabilmek için kendi eksikleriyle yüzleşebilmesidir.
Bizim ihtiyacımız olan şey, birbirimizin emeğini yarıştırmak değil, birbirimizin emeğini çoğaltmaktır. Birbirimizin yükünü bilmeden birbirimize yük olmamak, birbirimizin mücadelesini görmeden mücadelemizi yarıştırmamaktır.
Her insanın sahnesi, rolü ve imkânı farklı olabilir. Kimi daha görünür bir görev üstlenir, kimi başka alanlarda sorumluluk taşır. Kimi alkış alır, kimi alkışlanacak işlerin ortaya çıkması için çalışır. Ancak bütün bu farklılıkların içinde ortak şey verilen emektir. Sonuçta önemli olan, kimin daha çok göründüğü, kimin daha fazla konuştuğu veya kimin beklentileri karşılamak için daha yüksek sesle talepte bulunduğu değildir. Ortaya konulan çabayı doğru değerlendirebilmek asıl kıymetli olandır.
Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor:
Bir oyunu seyretmek güzeldir; ancak o oyunun arkasındaki emeği, hazırlığı ve sorumluluğu bilmeden oyuncuyu yargılamak kolaycılıktır.
Sanmak ve bilmek aynı şey değildir. Görmek yetmez, anlamak gerekir. Daha da mühimi, anlamak da emek ister.