Emanetin İmtihanı – Damı Yıkmamak

Nasrettin Hoca bir gün eşeğini hava alması için zar zor dama çıkarmış. Bir müddet sonra, “Yeter artık, inme vakti” diyerek eşeği indirmeye çalışmış. Eşek bir türlü inmemiş. “Ne halin varsa gör.” demiş Hoca ve eşeği damda bırakıp işine gücüne bakmış. Oynayacak yer bulan eşek, damda hoplayıp zıplayınca da dam delinmiş ve aşağı düşüp ölmüş. Hoca hemen dersi çıkarmış: “Demek ki eşeğin mertebesini yükseltirsen, hem bulunduğu yere zarar veriyor hem de kendine…”

Hocaya atfedilen bu fıkra, bize birini hak etmediği bir yere taşımanın, bulunduğu yere de kendisine de nasıl zarar vereceğini çok güzel anlatıyor. Hayatın insanı makamıyla değil, insanın makamı hakkıyla taşıyarak yükseltebileceğini düşündürüyor. Şu ayrımı hemen yapabiliyoruz: İnsan vardır; damı yıkar, kendini de yok eder. İnsan da vardır; yük alır, bulunduğu yerin sorumluluğunu taşır, kendisine verilen emaneti büyütür, çevresine güven verir.

Bu yüzden liyakat, sadece “Bu işi yapabilir mi?” sorusunun cevabı değildir. Asıl soru şudur: “Bu insan kendisine verilen imkanın sorumluluğunu taşıyabilir mi?” Çünkü her yükseliş bir imtihandır. Her makam bir emanettir. Ve emanetin de yetkinin de bir sorumluluğu vardır.

Nasrettin Hoca’nın bu hikâyesinden çıkarabileceğimiz bir başka şey de, bu meselenin sadece yönetenlerle veya makamla sınırlı olmadığıdır. Hepimiz hayatın akışı içerisinde birbirimizin hayatına dokunuyoruz. Bir dostun hayatında bir yerimiz var. Bir çalışma arkadaşının, bir ailenin, bir ekibin, bir teşkilatın içerisinde bir konuma sahibiz. Dolayısıyla yaşamımızın her anında sorumluluğunu bilen ve sorumluluğu taşıyan ya da damı yıkan ve kendine de zarar veren insanlarla karşılaşıyoruz.

Anadolu insanı da bunu tecrübe etmiş olacak ki, birbirine ettiği dualardan biri de “Allah iyilerle karşılaştırsın” olmuştur. Çünkü bilir ki insanın kaderini biraz da karşılaştığı insanlar şekillendirir. Kimi insan yükümüzü ağırlaştırır, kimi yükümüzü paylaşır. Kimi bulunduğu yeri yıkar, kimi bulunduğu yere değer katar. Kimi emaneti kendisi için kullanır, kimi de emaneti kendisinden sonra geleceklere daha güzel bırakmak için taşır.

Günümüz insanının sahip olduğu yeri bazen bir sorumluluk olarak değil, bir imtiyaz olarak görmesi ise içinde rahatsız edici bir tehlike barındırıyor. Bir insan kendisine gösterilen anlayışı hak olarak görmeye başladığında, gösterilen iyiliği görev kabul ettiğinde, başkasının emeğini kendi hakkı zannettiğinde ilişkinin dengesi bozuluyor. Bir süre sonra istemek hak, beklemek doğal, başkasının emeğinden yararlanmak da sıradan bir şey gibi görülmeye başlıyor. Buna karşılık kişinin kendi sorumluluğu geri plana itiliyor.

Nasrettin Hoca’nın eşeği dama çıktığında aslında sadece eşek yükselmemişti. Sorumluluk da yükselmişti. Fakat anlıyoruz ki sorumluluk yükselmediğinde, sadece imtiyaz yükselirse, ortaya çıkan şey yükseliş değil, tehlikedir. Çünkü insanı bulunduğu yer değil, o yerin hakkını verip veremediği değerli kılar.

Bu nedenle bazen yıllardır taşıdığımız bir yükü bırakmak, birilerinden uzaklaşmak kaçınılmaz olur. Buna, insanı hayatından çıkarmak değil de, insanı hak ettiği yere koymak diyebiliriz. Zira her insana değer vermek başka şeydir, her insanın hayatımızda aynı yeri işgal etmesine izin vermek başkadır. Belki de olgunluk, kiminle yürüyeceğimizi, kime ne kadar alan açacağımızı, kimin sorumluluğunu paylaşacağımızı ve hangi noktada mesafe koyacağımızı bilmekle başlar.

Sendikal alanda bu tecrübeyi görmek daha da ağır bir sorumluluğu hatırlatır. Çünkü burada yükselen yalnızca bir kişi değildir; onunla birlikte bir irade, bir temsil ve bir güven de yükselir. Zira temsil, kişisel bir ödül değildir. Çalışanın emeği, hizmetin niteliği, yaşanan sorunlar ve çözüm arayışları, temsil imkânının içinde birlikte taşınan bir emanettir.

Bir sendikanın ya da bir sendika temsilcisinin, henüz taşıyabileceği sorumluluk konusunda yeterliliği ve tecrübesi oluşmamış birini söz hakkına veya karar makamına taşıması, damın delinmesiyle sonuçlanabilir. İyi niyetle yapılmış olsa bile sonuç değişmez. Bulunulan yerin yükü taşınamadığında, önce temsil edilen kitlenin itibarı, sonra sözün kıymeti, en sonunda da kişinin kendisi yıpranır. Çünkü liyakat ve sorumluluk duygusu zayıfladığında, bulunduğu yer kişiye de çevresine de dar gelmeye başlar. Sorumluluk paylaşılmadığında, hesap başkasına bırakıldığında, hatalar da kurumlara bırakılmaya başlandığında dam delinir. Fakat dam delindiğinde düşen yalnız eşek değildir; o damın üzerinde duran herkesin güveni de sarsılır.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor:
Her insan bulunduğu yerin misafiridir. Bulunduğu yere kendi gölgesini düşüren de, bulunduğu yere ışık bırakan da insandır. Kimi geldiğinde düzen bozulur, kimi ise yük alır.

Hoca’nın eşeği kendi sorumluluğuna bırakması ile olgunluğun mesafe koyması aynı çizgide durur. Bazen yapılacak en doğru şey zorla, zorlayarak değiştirmeye çalışmak değil; ona ait sorumluluğu kendisine bırakıp yolumuza devam etmektir. Önemli olan damı yıkmadan emaneti taşıyabilmektir.

Çatlatan Tohum – Dirilten Nehir

İnsan biriktirir. Yağmuru biriktirir, suyu biriktirir, sessizliği biriktirir. Dışarıdan bakıldığında dingindir. Oysa asıl hareket yüzeyinde değil, derinliğindedir. Eylem, gölün sahip olduğu bu birikimi alır ve onu bir istikamete taşır. Tohumu çatlatan şey de dışarıdan gelen bir zorlama değil; içeride biriken hayatın dışarı çıkma iradesidir.

Şair İsmet Özel,
“Eylem gerek tohumu çatlatmak için
Yalnız doğurandır doğruyu bulan” diyor.

Merhum Mehmet Akif İnan ise aynı hakikati başka bir nehir yatağından taşıyor:
“Her eylem yeniden diriltir beni
Nehirler düşlerim göl kenarında”

İki şair de dirilişin kapısını eylemden açıyor. Özel’de eylem, tohumun kabuğunu içeriden yırtan gerilimdir. İnan ise gölün nehre kavuşmasını, biriken suyun yeniden akmasını anlatır.

Bu sebeple eylem, birikmişliği ortak bir yöne çevirir. Bir bakıma insanın kendi içindeki durgunluğa karşı itirazıdır. Çünkü göl birikmiş yorgunluktur ve eylem, kişiyi hayata döndürme imkanını müjdeler.

Sendikal hayat bu imtihanın en görünür alanıdır. Sendika, şikâyeti çoğaltan bir yankı odasından ziyade, emeğin onurunu savunan bir iradedir. Bu irade dayanışmayla, mücadeleyle, eylemle tasdik edilir. Ne var ki her eylem aynı ahlaka sahip değildir. Her kalabalık da eylemlilik değildir. İnsan, yığını çoğaltarak değil; doğru anda, doğru yerde, doğru yükü omuzlayarak akmaya başlar.

Kadim değerlerimiz zarar vermemeyi ve emanete sahip çıkmayı öğütler. Bu değerlerden bağımsız bir şekilde emeğin onuru savunulursa, savunu da onurunu yitirmeye başlar. Dolayısıyla eylemin değeri, suyun yatağından ayrı düşünülemez. Baskı, elbette ki karar vereni değişime zorlamak için kurulur. Bu, mücadelenin meşru bir istikameti olabilir. Ama o baskıyı hizmeti alanın sağlığı üzerinden kurmak, hakkı ararken hakkı yaralar. Özellikle sağlık alanında bu çizgi daha incedir. Çünkü burada hizmet bir tercih değil, emanettir. İnsanın sağlık hakkı, tarafların çekişmesinin maliyetini ödememelidir.

Bu yüzden sağlık hizmetlerinde kitlesel baskı üretmek ile toplumsal meşruiyeti korumak her zaman aynı yerde buluşmayabilir. Hizmeti fiilen durduran bir hareket kısa vadede masayı sarsabilir. Uzun vadede ise çalışanı “hak arayan” değil “mağdur eden” konumuna iter. Hizmet durmazsa sesin duyulmayacağı itirazı haklı bir endişe olabilir; fakat asıl duyulmayan, gürültü değil, yanlış yere kurulmuş baskıdır. Oysa sendikal aklın işi, bu ayrımı görmek ve baskıyı yanlış yere değil doğru yere uygulamaktır. Baskı tedavi odasına değil; karar masasına, idari sürece, kamuoyu vicdanına ve hukuki sorumluluğa yönelmelidir. Gölü çalkalamak yetmez. Bu suyu bulandırmaktır. Su durulsun istiyorsak, nehrin yönünü de doğru yatağa çevirmemiz gerekir.

Bu çerçevede sağlıkta alternatif eylem modelleri bir yumuşaklık değil, olgunluk işaretidir. Tedavi ve bakım sürerken, zorunlu süreçler aksatılmadan, mevzuat dışı angaryaya karşı toplu ve görünür bir tutum alınabilir. Bu tutumu üç farklı şekilde örneklendirebiliriz.

Birincisi görünür duruştur: Oturma eylemi, beyaz önlükle sessiz duruş, yaka kartına siyah bant benzeri eylemler, “hizmet durmasın, haksızlık dursun” şiarıyla yapılabilir. Böylece toplum, çalışanı kendisiyle omuz omuza gördüğünde mücadeleyi daha kolay anlar.

İkincisi kayıttır. Aynı anda yapılan yazılı itiraz, idari başvuru ve yargı yolu da eylemdir. Gürültüsü az, izi kalıcıdır; çünkü sorumluluk belgeye girer. Kitlesel baskı bazen sesle değil, evrakla konuşur.

Üçüncüsü yükü görünür kılmak ve birlikteliği korumaktır. Randevu yükünün şeffaf duyurulması, yönetsel kadroların bir günlüğüne fiili işi görmeye davet edilmesi, nöbet sonrası açıklamalar baskıyı tedavi hakkının üzerinden değil yönetimin kör noktasından kurar. Öte yandan hukuki destek, yıpranan birime gönüllü takviye, aile ve çocuk destek masaları gibi eylemler ise örgütlü emeğin yalnız olmadığını gösterir. En kalıcı baskı da çoğu zaman dağılmayan birlikteliktir.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor: Eylem, kalabalığı göstermek için değil; tohumu çatlatmak ve durgun suyun akması için yapılır. Burada kitlesel baskı bir araçtır, amaç değildir. Amaç emeğin hakkını almaktır; fakat bu hakkı alırken tedavi bekleyen insanın umudunu kırmamak da sendikal ahlakın parçasıdır. Zira toplum, canının üzerinde kurulduğunu hissettiği baskıyı kabul etmeyecektir.

İnsanı diriltecek olan, yalnızca düşündüğü şey değil; göze aldığı adımdır. Tohum, içinde biriktirdiği hayatı eyleme dönüştürdüğünde çatlar. Göl, yatağını bulduğunda nehre dönüşür. Sendikal mücadele de böyledir: Gücünü yalnızca sesinden ve kalabalığından değil, doğru yere yönelttiği eyleminden alır. Asıl mesele suyu bulandırmak değil, nehri kendi yatağına kavuşturmaktır.

İçerdeki Kürk

Bazen fıkralarla konuşmak güzeldir. Zira fıkralar kısa, basit ve anlaşılır metinlerdir. Bu bakımdan birçoğumuzun bildiği bir fıkrayla başlayalım.

Nasrettin Hoca bir gün davet edildiği yemeğe günlük kıyafetleriyle gider. Etrafında allı pullu kıyafetleriyle gelenlere ilgi gösterilirken, Hoca’ya ilgi yoktur. Hoca güzel bir kürk giyip gelince, insanların kendisine gösterdiği ilgi birden değişir. Sofraya oturur ve yemeği kürkünün cebine doldurmaya başlar.
“Hocam, ne yapıyorsun?” diye sorarlar.
Hoca cevap verir: “Ye kürküm, ye…”

Hoca, kişinin kendisine değil, üzerindeki kürke değer verilmesini eleştiriyor. Fakat kanaatimce bu fıkranın düşündürücü başka bir tarafı daha vardır: İnsan zamanla üzerindeki kürkü o kadar benimser ki, artık kürk kendisini tanımlayan bir güce dönüşür. Bu güç kimi zaman makamdır, kimi zaman unvan, çevre, yetki veya arkasındaki kalabalık… Böyle bir yaklaşım söz konusu olduğunda kişi aslında kendisine, kendisini koruması için bir zırh seçmiştir.

Zırh kötü bir şey değildir elbette. Fakat burada karşılaştığımız sorun, bazı zamanlarda zırhı kendimiz zannetmeye başlamamızdadır. Bir defa böyle düşünmeye başladık mı, artık zırh bizi korumakla kalmaz, bir süre sonra yürüyüşümüzü değiştirir. İnsanlarla ilişkimiz farklılaşır. Kendimizi daha güçlü, daha cesur, hatta daha dokunulmaz hissetmeye başlarız. Tehlike de buradadır. Çünkü insan, artık sadece zırh giymiş değildir. Kendisinden de uzaklaşmaya başlamıştır.

Bunun sıradan bir örneği de trafikte karşımıza çıkar. Arabanın içerisinde bazı insanların neden bu kadar sinirli ve saldırgan olduğunu düşünürüz. Elbette bunun trafik, stres ve zaman baskısı gibi birçok sebebi vardır. Ama sanki insan, arabanın içerisinde kendisini daha korunaklı hissettiği için bir başka cesurdur. Ne de olsa etrafında bir kabin, karşısındaki insanla arasında da bir mesafe vardır. Ve insan bu güvenli alandan aldığı cesaretle camı açıp bağırır, korna çalar ve belki de tartışmaya girmekten bile çekinmez.

Sendikacılıkta da benzer sorunlar vardır. Çalışan için aynı korunaklı alan sendikal zemindir. Sendika haksızlığa uğrayanın yanında durmak, hakkını aramak, hukukunu korumak, sosyal, akademik ve mesleki imkânlar sunmak için vardır. Ama aynı zamanda bir insanın üzerinde taşıdığı kişisel bir zırha da dönüşebilir. Sendikayı karşımızdakilere karşı bir silah gibi kullanmak, çoğumuzun sıklıkla kaçınamadığı bir yanlıştır. İşte böyle zamanlarda hak aramanın yerini ahkâm kesmek, meydan okumak, karşısındakini küçümsemek alabilir. Ve bu durumda da sendikacılık, kendi anlamından uzaklaşır.

Sendikacı elbette haksızlığın karşısında duracaktır. Yanlışa yanlış diyecektir. Ama bu saldırgan olmak demek değildir. Kararlı olmakla kaba olmak aynı şey değildir. Güçlü olmakla tehditkâr olmak aynı şey değildir. Hakkını aramakla racon kesmek aynı şey değildir. Örgütlü olmak güçlü olmaktır fakat güçlü olmak da gücünü doğru kullanmaktır.

Öte yandan gücün zırh olarak kullanılması yalnızca tek taraflı bir mesele değildir. İdare de, işveren de, kamu otoritesi de aynı şekilde kendi gücünü korumak için kurumsal bir zırha bürünebilir. Hâl böyle olunca muhataplar da bazen aynı hatayı tekrarlar ve yetki yanılsaması yaşarlar. Biri yetkisini sorgulanamaz görürken diğeri buna karşı çıkmak yerine aynı dili ve aynı refleksi benimser.

Bütün bunların arasında hayat bize şunu gösterir: gücün tadına vardığımızda bazen gücü istismar ederiz. Üstelik birçoğumuz üzerindeki kürkü kaybettiğinde hemen yeni bir kürk aramaya bile başlar. Yeni bir makam, yeni bir güç alanı… Yeter ki o güç duygusu yeniden gelsin.

Ama daha ilginç olanı vardır: İnsan bazen üzerindeki kürkün çıkarıldığını dahi unutabilir; hâlâ kürkü üzerindeymiş gibi yürümeye devam edebilir. Konuşur, yazar, suçlar… Kırk gün geçer anlamaz, kırk ay geçer yine anlamaz ve belki de kırk yıl geçse de anlamayacaktır bu gerçeği. Kürk üzerinden çıkmıştır ama o, kürkün içinden çıkmayı unutmuştur.

İşte insanın gerçek kimliği tam burada ortaya çıkar. Kürk giyildiğinde de, çıkarıldığında da kim olduğumuz önemlidir. Zırhı neden giydiğimiz, zırh çıkarıldığında nasıl konuştuğumuz; bir teşkilatın emanetini korurken ne yaptığımız ve arkamızdaki güç çekildiğinde insanlara nasıl davrandığımız bizi anlatır. Bu yüzden mesele, hayat boyunca yeni bir zırh bulmak değildir. Mesele, zırhın bir araç olarak maksada hizmet ettiğinden emin olmak ve zırhı üzerimizden çıkardığımızda da kim olduğumuzu unutmamaktır.

Asıl mesele sadece insanın kendisiyle ilgili de değildir. İnsanı değiştiren şey bazen de içinde bulunduğu yapının kendisidir. Belki de bu ince detayı fark etmemiz gerekiyor. Omuzlarda bir yük varsa, beraberinde rekabet de vardır. Temsil etme sorumluluğu vardır. Sürekli artan beklenti vardır. Çözülmesi gereken sorunlar ve bunların oluşturduğu baskılar vardır. Bazen bu yük, insanı daha fazla güç toplamaya; daha fazla görünür olmaya; daha fazla alan kontrol etmeye; kendisini ve temsil ettiği yapıyı sürekli koruma ihtiyacı hissetmeye itebilir. İşte “kürk” tam da böyle bir ortamda kalınlaşır. İnsan sadece makamını değil, temsil ettiği kurumu da koruduğunu düşünerek yeni bir zırh oluşturur.

Peki, kürkün insanı değiştirmesini nasıl engelleriz?

Bunu niyetle birlikte, kurumun kendisiyle sınırlayabiliriz. Bir yerde güç varsa, o gücün denetlenmesi, disipline edilmesi ve farklı görüşlere açık olması gerekir. Denetim gücü zayıflatmaz; tam tersine, taşıdığı emaneti ve sorumluluğu hatırlatır. Çünkü denetlenen güç, sınırlarını bilir; sınırlarını bilirse de yozlaşmaktan korunur. İç disiplin de kişileri ve ortak değerleri koruyan mekanizmanın önemli bir parçasıdır. Öte yandan bir kurumda herkes aynı şeyi söylüyorsa, orada birlikten çok sessizlik vardır. Oysa gerçek birlik, herkesin aynı düşündüğü yerde değil; farklı düşüncelerin aynı ortak amaç etrafında konuşabildiği yerde oluşur. Genel kurulun, denetleme ve disiplin kurullarının bir görevi de bu sınırı işletmektir.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor:
İnsanın üzerinde taşıdığı en kıymetli zırh, insanı kendini kaybetmekten, kirlenmekten, sorumluluğu ve emaneti unutmaktan koruyan zırhtır. Ve insanın değeri, üzerindeki kürkten değil; kürk çıktığında geriye kalan kişiden anlaşılır.

Asıl mesele, kürk üzerimizdeyken de, kürkü çıkardığımızda da her yeni güne kendimiz olarak doğabilmektir.

Gecenin Emeği – Hesabın Doğrusu

Çalışmanın, üretmenin, rızkı aramanın ve hayatın telaşı içinde koşuşturmanın vaktidir derim gündüz için. Güneş doğar, şehir uyanır, hayat hareketlenir. Ama sonra ışık yavaş yavaş çekilir ve gece başlar. Sokaklar tenhalaşır. Pencereler birer birer kapanır. Burada bir ayrıntı dikkatimi çekmiştir hep. Gündüz ışığın varlığıyken, gece ışığın yokluğudur. Ama karanlık çöktüğünde de birileri yol göstermeye devam eder. İşte sağlık çalışanının gecedeki rolü tam da burasıdır.

Şehir uyurken, hastanelerin ışıkları yanmaya devam ederken ya da insanlar evlerinde istirahate çekildiğinde bir hemşire, bir ebe, bir hekim yine görevinin başındadır. Onlar bir monitörün sesini, bir hastanın nefesini, bir bebeğin ağlamasını takip eder. Bu yönüyle sağlık hizmetinde gece, ışığın olmadığı saatler değil; insanın ışığa ihtiyaç duyduğu saatlerdir. Ve gündüzden geceye geçerken yalnızca saat değişmez. Emeğin yükü de değişir. İnsan gece çalışırken bedeninden, uykusundan, ailesinden ve hayatının alışılmış düzeninden de fedakarlık eder. Bu nedenle nöbet, yalnızca bir çalışma saati değildir. Nöbet; fedakarlığın, sorumluluğun ve kesintisiz sağlık hizmetinin adıdır. Ve tam da bu nedenle, emeğin hesabı tutulurken gecenin de hesabının doğru tutulması gerekir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek 33’üncü maddesi, sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında tutulan ve izin suretiyle karşılanamayan nöbetin her bir saati için nöbet ücreti ödenmesini düzenlemektedir. Buradaki temel kavram şudur: Nöbet, aylık çalışma süresinin dışındaki çalışmadır. Dolayısıyla nöbet ücreti, aylık çalışma süresinin üzerindeki çalışmanın karşılığıdır.

İşte 8. Dönem Toplu Sözleşmede 657 sayılı Kanun’un Ek 33’üncü maddesi uyarınca ödenen nöbet ücretlerinin, 20.00 ile 08.00 saatleri arasında tutulan, icap/ev nöbeti dışındaki nöbet süreleri için %10 artırımlı ödenmesi hüküm altına alınmıştır. Bu düzenlemeyle gece çalışan sağlık çalışanının emeği ayrıca tanınmış ve nöbetin geceye denk gelen bölümüne özel bir mali karşılık getirilmiştir.

Toplu sözleşme hükmü, idari bir görüş veya yorum metni değildir. Toplu sözleşme, Anayasa ve 4688 sayılı Kanun çerçevesinde tarafları bağlayan normatif bir düzenlemedir. İdarenin görevi, bu hükmü uygulamaktır. Elbette idare, mevzuatın uygulanmasına ilişkin görüş ve açıklamalar yapabilir. Ancak bu görüş ve açıklamalar, kendisine dayanak oluşturan üst normun sınırları içerisinde anlam taşır. Bu nedenle yapılması gereken, toplu sözleşme hükmünü farklı yorumlarla daraltmaya çalışmak değil; hükmün amacını ve kapsamını doğru anlamak ve sahada eşit biçimde uygulamaktır.

Bugün tam da burada bir sorunla karşı karşıyayız. Sahada yanlış uygulamalar var. Daha da önemlisi, gece sürelerinin hesaplanmasında ortaya çıkan farklılıklar nedeniyle çalışanlar mağduriyet yaşıyor. Oysa çalışanların hakkı, kurumun veya uygulamayı yapan kişinin değerlendirmesine göre değişmemelidir.

Peki burada neyi doğru hesaplamamız gerekiyor? 8. Dönem Toplu Sözleşme gereği nöbet ücreti hesabında artık iki ayrı zaman diliminin dikkate alınması gerektiğini söyleyebiliriz:

08.00–20.00 saatleri arasındaki gündüz dönemi ve 20.00–08.00 saatleri arasındaki gece dönemi.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü mesele yalnızca nöbetin kaç saat sürdüğü değildir. O nöbetin hangi saatlerde tutulduğu da artık ücretin hesabında önem taşımaktadır. Buradaki temel mantığı sıralayacak olursak: Önce aylık çalışma süresi. Sonra nöbet. Nöbetin içerisinde ise geceye denk gelen süre.

Şimdi hesaplamaya gelelim:

Sahadaki uygulama gece çalışma saati ya da gündüz çalışma saati fark etmeksizin, önce aylık çalışma süresini tamamlamaktadır. Sonra da geriye kalan fazla çalışma süresinin varsa geceye kalan kısmı %10 artırımlı ödenmektedir. Şayet gece çalışması, mesainin tamamlandığı döneme denk geldiyse, o personel gece çalışması artırımından faydalanamamakta ya da nöbet durumuna göre ödemesini eksik almaktadır. Bazen de idare nöbet ücretini ikiye bölerek yarısını gündüz yarısını gece artırımlı hesaplayarak da ödemektedir.

Oysa doğru hesaplama şöyle olmalıdır: Personelin aylık toplam fiili çalışması gündüz dönemi ve gece dönemi olarak ayrıştırılır. Gündüz saatlerindeki çalışmalar, yani 08.00–20.00 arasındaki çalışmalar, personelin o ay tamamlaması gereken normal çalışma süresini doldurmaya yetmiyorsa, gece yapılan çalışma saatlerinden öncelikle normal çalışma süresi tamamlanır. Normal çalışma süresini tamamlayan bölüm, o ayki çalışmanın tamamlayıcısıdır. Bunun üzerinde kalan ve aynı zamanda 20.00–08.00 saatleri arasına denk gelen bölüm ise gece nöbeti kapsamında değerlendirilerek %10 artırımlı ödenecek kısımdır.

Örnek verecek olursak:
Bir personelin çalışması gereken süre 168 saat. Fiilen 192 saat çalışmış. 130’u gündüz, 62’si gece. Gece çalışması ayın başlarında ve ortalarında yoğunlaşıyor. İdare baştan sayıyor. 168 dolunca gece çalışması mesainin içinde eriyor ve bitmiş sayılıyor. Kalan 24 saat gündüz yazıldığı için 62 saat gece çalışan insan yüzde 10’dan sıfır alıyor. Oysa önce gündüzü yazarsanız 168’i tamamlamak için geceden 38 saat yeter. Geriye 24 saat gece kalır. Artırımlı ödenmesi gereken kısım budur.

Ücret doğuran nöbet 168 saatin üstüdür. Uyuşmazlık bu 24 saatte değil; 168 saatin hangi dilimden doldurulacağındadır. Takvim sırasıyla doldurulursa gece emeği normal sürenin içinde yok olur. Gündüz önce yazılırsa gece emeği artırımda kalır.

İşte burada hesaplamanın önemi ortaya çıkıyor. Bir personelin çalışma saatinin hangi bölümünün normal çalışma süresine karşılık geldiği, hangi bölümünün normal çalışma süresini tamamladığı, hangi bölümünün nöbet olduğu ve hangi bölümünün gece saatlerine denk geldiği doğru hesaplanmazsa, toplu sözleşmeyle elde edilen mali hakkın fiilen eksik ödenmesi sonucu ortaya çıkar.

Bizim itirazımız tam da bunadır. Aynı emek, sırf saatin ayın neresine denk geldiği yüzünden bir çalışan için artırım doğurup diğerinde doğurmuyorsa hesap yanlıştır. Hakkı düzenleyen açık hükmün yanında, o hakkın kapsamını daraltan bir yorumun esas alınmasına itiraz ediyoruz. Mesaiyi takvim sırasıyla tamamlamak hangi gerekçeyle izah edilebilir?

Diğer taraftan 8. Dönem Toplu Sözleşme ile elde edilen %10 artırımlı gece nöbet ücreti önemli bir kazanımdır. Ama sağlık çalışanlarının gece emeğinin gerçek karşılığı bundan çok daha büyüktür. Gece çalışmanın karşılığının yalnızca mevcut nöbet ücretine yapılan bir artışla sınırlı kalmaması; gece çalışma sürelerinin özelliğinin ayrıca dikkate alındığı daha güçlü ve hakkaniyetli bir ücretlendirme sisteminin kurulması gerekir. Çünkü gece çalışmak, yalnızca gündüz çalışmanın başka bir saatte yapılması değildir. Gece, insanın biyolojik düzenine karşı çalışmaktır. Uykunun yerine nöbeti koymaktır. Ailenin yanında olunacak saatlerin yerine çalışmayı koymaktır. Ve bütün şehir sessizleştiğinde sorumluluğu taşımaktır.

Burada sendikal mücadele, kazanılan hakkın karanlıkta kaybolmasına izin vermemektir. Bir hakkın mevzuata girmesi mücadelesidir. O hakkın sahada eksiksiz uygulanmasını sağlamak ise mücadelenin devamıdır.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor:
Işığın olmadığı saatlerde verilen emeğin de bir ışığı vardır. O ışık, insan hayatıdır.

Sağlık tesislerinin ışıkları insanın en karanlık anında umudu ayakta tutmak için yanar. Ve o ışığın altında çalışanların emeği, saatlerin arasında kaybolmamalıdır. Çünkü gündüzün rızkında, gecenin de hakkı vardır.

Kabuğuna Çekilmek – Kaçış Değil Hazırlık

“Bilmem şu feleğin bende nesi var,
Her gittiğim yerde yar ister benden.
Sanki benim mor sümbüllü bağım var,
Zemheri ayında canım gül ister benden.”

Hayat insandan hep bir şey ister. Bu nedenle de insan bazen elindeki yükü henüz bırakmadan, yeni bir yükün omuzlarına bırakıldığını hisseder. Yorulur ama yorulduğunu dahi söyleyemez. Kırılır, anlatamaz. Konuşur, sesini duyuramaz.

İşte böyle zamanlarda kendi kabuğuna çekilmek hali, bu dizeler de olduğu gibi nağmelere dönüşür. İnsan da türkülere kulak verir. Bir mevsimin bittiğini sandığımız, oysa yeniden hazırlığın başladığını hissettiren Eylül gibi…

Eylül…
Yazın telaşı yavaş yavaş geride kalırken, toprak kendisini dinler. Ağaçlar yapraklarını bırakırken köklerine döner. Tabiat dışarıdaki hareketliliğini azaltır ve yeni bir dönemin hazırlığına başlar. Belki de bu yüzden sonbahar, insana kabuğuna çekilmenin anlamını hatırlatır.

Bu yönüyle aslında kabuğuna çekilmek, hayattan uzaklaşmak değildir. Hatta bazen geri çekilmek, daha ileriye gidebilmenin şartıdır. Tabiatta gördüğümüz bu mevsimsel döngüyü bir yayın hareketinde de görebiliriz. Okun geriye çekilmesi, bir vazgeçiş anlamına gelmez. Tam tersine, yay gerildikçe enerji birikir. Dışarıdan bakıldığında bir geri gidiş vardır; fakat o geri gidiş, ileriye doğru yapılacak daha güçlü bir hareketin hazırlığıdır.

İnsan da böyledir. Hayatın gürültüsünden biraz uzaklaşmak, bir süre sessiz kalmak ve kendini dinlemek ister. Bazen insanın geri çekildiği o sessiz anlar, aslında yeniden güç topladığı, ne yapacağını düşündüğü ve yönünü belirlediği anlardır. Önemli olan geri çekilmenin nereye doğru olduğudur. Eğer insan sadece kaçmak için geri çekiliyorsa bu bir uzaklaşmadır. Ama daha doğru bir adım atabilmek için geri çekiliyorsa, o artık bir kaçış değil; ilerlemenin hazırlığıdır.

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) vahiy öncesindeki Hira’daki inzivasını düşündüğümüzde de insanın hakikat karşısında tefekkür etmesinin ne kadar anlamlı olduğunu görürüz. Bu açıdan Hira, sadece bir mekandan uzaklaşmak değil; tefekkürün, arayışın ve hakikatle baş başa kalmanın, büyük bir sorumluluğa hazırlanmanın mekanıydı. Buradan anlıyoruz ki, insan bazen dışarıdan uzaklaşarak kendi sorumluluğuna daha fazla yaklaşıyor.

Örgütlü yapıların da görünmeyen hazırlıkları vardır. Sendikacılık sadece meydanda görünmekten ibaret değildir. Bugünün çalışma hayatına baktığımızda çalışanların birçok sorunu olduğunu görüyoruz. Her gün yeni bir problem karşımıza çıkıyor. Ve elbette bütün bu sorunları dile getirmek gerekiyor. Fakat yapılması gereken yalnızca sorunları anlatmaktan ibaret değildir. Çünkü bir sorunu sürekli dile getirmek, eğer çözüm arayışıyla buluşmuyorsa bir süre sonra sadece gürültüye dönüşür. Dolayısıyla sorunu dile getirmek sendikacılığın başlangıcıdır; çözümü hazırlamak ise onu gerçek bir mücadeleye dönüştürür. İşte burada sendikacılığın başka bir yüzü ortaya çıkar: Sendikal mutfak. Meydanın dışında, kürsünün arkasında, kameraların olmadığı yerde, dosyaların arasında, verilerin başında, mevzuat satırlarında…

Bu anlamda Ankara Üniversitesi ile sendikamızın bir araya gelerek hemşirelerin malpraktis sorumluluğundan korunmasına yönelik eğitimler düzenlemesi, sendikal mutfağın görünmeyen emeğine güzel bir örnektir. Üstelik bugüne kadar altı ayrı eğitim programının gerçekleştirilmiş olması, hemşirelerin mesleki ve hukuki güvenliğini güçlendirmeye yönelik önceden planlanmış, sürekliliği olan bir hazırlık olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın, hemşirelerin enjeksiyon uygulamalarına ilişkin kamuoyuna yansıyan tartışmalar henüz yaşanmadan önce başlatılmış olması da bugün konunun önemini daha görünür kılmaktadır.

Eğitimde; enjeksiyon nöropatisi, akılcı ilaç kullanımı ve parmak amputasyonu gibi klinik uygulamalarda ortaya çıkabilecek riskler ele alınmakta; literatürdeki güncel bilimsel ve mesleki yaklaşımlar ile malpraktis riskinden korunma yolları teorik ve uygulamalı olarak aktarılmaktadır.

Burada mesele yalnızca bir eğitim programı düzenlemek değildir. Hukuk, tıp ve hemşirelik alanlarının bilgisini bir araya getirerek hemşirenin karşılaşabileceği riskleri önceden görmek ve hemşirenin kendisini hukuken nasıl koruyabileceğine dair bir farkındalık oluşturmaktır. İşte sendikal mutfak tam da budur. Üstelik burada altı çizilmesi gereken husus, polemik oluşturarak yalnızca hemşireye “daha dikkatli ol” demenin amaca hizmet etmeyeceğidir. Çünkü sendikacılık, çalışanı sürekli hata yapma korkusuyla baş başa bırakmak değildir. Mesele; çalışanın bilimsel standartlara, mevzuata ve mesleki etik kurallara uygun çalışabilmesini sağlayacak şartları savunmak, görev ve yetki sınırlarını netleştirmek, doğru çalışma düzenini oluşturmak ve sistemin ürettiği riskleri de görünür hale getirmektir.

Böyle bakıldığında sendikal faaliyet yalnızca hak talep eden bir yapı olmaktan çıkar; çalışanı daha olay gerçekleşmeden koruyan, mesleki gelişimine katkı sunan, bilgi üreten ve çözüm geliştiren bir yapıya dönüşür. Bu da bize şunu gösterir: Hak arayan sendikacılık değerlidir; ama hakkın ihlal edilmesini önceden engelleyen sendikacılık daha güçlüdür. Bu sebeple sendikal hazırlık, sorundan uzaklaşmak değildir; soruna daha derinden bakabilmek için geri çekilmektir. Sendikal mutfak ise bu bakışın çözüme dönüştüğü yerdir. Belki de güçlü sendikacılığın en önemli taraflarından biri de budur: Sorunu dile getirmek kadar, çözümü sessizce hazırlayabilmek.

Bu nedenle kendi kabuğuna çekilmekten korkmamak gerekir. Yeter ki o kabuk bir kaçış yeri değil, hazırlık yeri olsun. Yeter ki insan orada dünyadan kopmasın; dünyaya daha güçlü bir söz söylemek için kendisini geliştirsin. Yeter ki sessizlikte sadece kendisini dinlemesin; başkalarının sesini daha iyi duyabilmek için dinlemeyi öğrensin. Ve belki de en güçlü mücadeleler, dışarıda başlamadan önce içeride hazırlanır.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor:
Bazen susmak, daha doğru konuşabilmek için düşünmektir. Bazı adımlar meydanda atılır; ama o adımların gücü, çoğu zaman görünür olmayan hazırlıklardan gelir. Gerçek bir kazanım, yalnızca itirazla değil; itirazın arkasını dolduran emekle mümkün olur.

Bu nedenle zemheri ayında gül istenmez, gül ekilir. Toprak hazırlanır, tohum atılır ve sabırla beklenir. Çünkü zamanı geldiğinde, sessizce hazırlanan her emek kendi çiçeğini açacaktır. Gül ekelim…

İyilik – İlk Adım

Mehmet Akif İnan’ın Burç şiirindeki
“Kelebek kervanı can gülüşünle
yıkadın zamanı karanlığından.”
dizeleri zihnimizde kelebeklerin uçuştuğu güzel bir sahne gibi durur. Bir gülüşün bir insanın içindeki karanlığı yıkaması, bir tebessümün zamanı aydınlatması ya da bir iyiliğin tek başına kalmayıp bir kelebek kervanı gibi çoğalarak hayatın içinde yol alması…

Belki de iyiliğin tabiatı tam olarak böyledir. İşte bu sebeple iyiliğin asıl gücü, kendisinden sonra bıraktığı etkidedir. Çünkü iyilik bulaşıcıdır. Hatta iyilik yalnızca yapılan bir davranış değildir; hafızaya yerleşen ve daha sonra başka bir davranışa dönüşen bir mirastır. İnsan iyilik gördüğünde, o iyiliğin hatırasını içinde taşır. Sonra bir gün, hiç umulmadık bir anda, o iyiliği başka bir insana, kimi zaman bir başka canlıya, kimi zaman da havaya, suya, taşlara aktarır. Böylece iyilik, bir diğerine geçerek görünmeyen bir zincire dönüşür. Tıpkı bir kelebeğin kanat çırpışı gibi… Küçük ama etkisi kocaman…

Kelebeklerin ömrünün kısa olduğunu biliriz. İyilikle kurduğumuz bu bağda, kelebeğin ömrünün kısa olması da ayrıca düşündürücüdür. İyiliği yapanın unutması bir erdemdir. Çünkü iyilikte esas olan karşılık beklememektir. Zira kelebeğin ömrü kısa olabilir; fakat iyiliğin ömrü, onu yapan insanın ömründen daha uzundur.

Yine Mehmet Akif İnan’a kulak vermeye devam edelim.
“Bir adım atarsak kafes kırılır
Belki birden erir zincirlerimiz.”
Şairin Ey Beyaz Ela şiirindeki bu dizeler ise bize ilk adımın taşıdığı anlamı düşündürür. İyiliği atılan o ilk adım olarak değerlendirdiğimizde kapıyı ilk biz çalmış oluruz. İlk biz selam verir, ilk biz gönül alırız. “Ben buradayım.” diyerek ilk el uzatan, ilk hakkı savunan oluruz. Ve belki de o küçücük adım, sandığımızdan çok daha büyük bir değişimin başlangıcı olur. Çünkü bazen hayatın getirdiği zorluklar, kırgınlık ya da önyargı gibi görünmez kafesler, insanları birbirinden uzaklaştırır. İşte bu yüzden ilk adımı atabilmek önemlidir. Fakat ilk adımı atmak, sonucu garanti etmek değildir; değişimin mümkün olduğuna dair irade ortaya koymaktır.

Doğru davranışın, anlayışın, ilk adımın ve değişim iradesinin en fazla ihtiyaç duyulduğu alan belki de çalışma hayatıdır. Çalışma hayatı yalnızca görevlerden, mevzuattan, makam ve unvanlardan ibaret değildir. Onun merkezinde insan vardır. Dolayısıyla bir kurumun duvarları arasında insanların birbirine nasıl davrandığı, o kurumun gerçek kültürünü belirleyen en önemli unsurlardan biridir. Bir çalışan kendisine değer verildiğini hissettiğinde, başkasına değer vermeyi öğrenir. Bir yönetici adaletli davrandığında, adalet kurumun kültürüne dönüşür. Bir çalışma arkadaşı fedakârlık yaptığında, başkaları da fedakârlığın mümkün olduğunu görür. Bazen bir kurumun yaptığı güzel bir uygulama, o kurumun sınırları içerisinde kalmaz. İşte iyiliğin çalışma hayatındaki en güzel taraflarından biri de budur: İyilik, örnek olur.

Buna en güzel örneklerden birini, 112 acil sağlık hizmetlerinde görev yapan arkadaşlarımız üzerinden görebiliriz. 112 ekipleri, görevleri gereği zaman zaman kendi illerinin dışında vaka nakletmek zorunda kalıyor. Yoğun çalışma temposunun ardından, gittikleri yerde güvenli ve uygun bir şekilde dinlenebilmeleri de çalışan hakkının ötesinde insani bir ihtiyaçtır. Sendikaların misafirhanelerde 112 personelinin vaka getirmesi durumunda ücretsiz konaklamasına yönelik attığı adımlar da işte böyle bir anlayışın ürünü olarak ortaya çıkıyor. İlk bakışta küçük bir uygulama gibi görülebilir. Ama aslında mesele yalnızca bir odanın ücretsiz tahsis edilmesi değildir. Mesele, “Sen görevini yaparken ben de senin hayatını kolaylaştırmak için bir şey yapabilirim.” diyebilmektir. Ve güzel olan şudur: Benzer uygulamalar sendikalar arasında yayılabiliyor. Böylece bir sendikanın attığı adım, başka bir sendikanın adımına dönüşerek iyiliğin kuşatıcı etkisini ortaya koyuyor.

Buradan şunu da görebiliriz: Çalışanların her sorununun çözümü yalnızca büyük mücadelelerden geçmez. Bazen çözüm, doğru zamanda atılan küçük ama cesur bir adımla başlar. İlk adımı atarsınız. Karşınızdaki de bir adım atmanın mümkün olduğunu görür. Bu adım başka adımları da beraberinde getirir. Sonra bir bakarsınız ki bütün taraflar yürümeye başlar. Bir çalışanın hayatını kolaylaştıran küçük bir uygulama, zamanla binlerce çalışanın hayatına dokunan daha büyük uygulamaların önünü açmış olur.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor:
Bazen kafesi kırmak için büyük güçlere değil, küçük adımlara ihtiyaç vardır.
Bir selam…
Bir gönül alma…
Bir iyiliği başlatma…
Kapı ancak o zaman açılır. İyilik o zaman bir yürüyüşe dönüşür. Çünkü ilk adım atıldığında yalnızca biz yürümeyiz. Başkalarına da yürümenin mümkün olduğunu gösteririz. Ve belki de iyiliğin asıl sırrı budur.

Kelebek kanat çırpar, kervan yürür. Kafes, büyük nutuklarla değil; atılan ilk adımla kırılır. Sendikacılığın payına düşen de o ilk adımı atmak ve iyiliğin çoğalacağı yolu açmaktır. Sonrasını ise iyiliğin kendisi getirecektir.

Önce Celal – Sonra İkram

Sınav içinde sınav…
Biri biterken bir başka sınavın başladığı, sınavların hayata damga vurduğu dönemleri ardı ardına yaşıyor insan. Hüzün ve sevinç, umut ve kırılan hayaller an içinde ve aniden yer değiştirebiliyor. Kimi mutlu, kimi üzgün, kimi ise daha henüz bitirmişken bir sınavı yenisinin telaşına çoktan başlamış bile… Oysa insan anlıyor ki imtihan, yalnızca bir sınav kağıdının başında yaşadıklarımızdan ibaret değilmiş. İmtihan dediğimiz şey, bir bakıma insanın kendisiyle karşılaşmasıymış. Böylelikle neyi istediğini, neye gerçekten inandığını, neye değer verdiğini, ne kadar sabırlı olduğunu ve zor zamanlarda ne kadar doğru davranabildiğini gösteren bir ayna görüyoruz karşımızda. İşte bu sebeple asıl mesele, işler zorlaştığında ne yaptığımız oluyor.

Dünya dediğimiz yer böyle, imtihan hiç bitmiyor. Kimi zaman haksızlığa uğradığını düşünmek, kimi zaman emeğinin karşılığını alamamak oluyor imtihan. Bazen yeteneğin görülmemesi, bazen başarısızlık, bazen de başarı… Evet, başarmak da bir imtihandır. İnsanın kazandıktan sonra sahip olduğu imkanla ne yaptığı da imtihanın bir parçası oluyor. Öte yandan kazanmadan kazanmış gibi davranmak da sınavın bir başka hali… Bu nedenle imtihanı yalnızca ulaşılan sonuçla ölçmemeliyiz. İnsanın, kendisine verilen imkanı nasıl değerlendiği, sorulması gereken asıl sorudur. Öyle ki biz bitti diye düşünürken, aslında imtihan daha yeni başlamaktadır.

Bunca sınavdan, imtihandan söz etmişken, Tapduk Emre’ye kulak vermek; hayatın zorluklarına onun penceresinden yeniden bakmak bize daha fazla yardımcı olabilir. Tapduk Emre’nin düşünce dünyasında aşk ile çıkılan yolun kolay olmayacağı, insanın niyetinin de karşılaştığı imtihanlarla ortaya çıkacağı fikri önemli bir yer tutar. Aşk ve gayret ile çıkılan yolun imtihanlarla sınanacağına dair bu düşünce, bize hayatın önemli bir hakikatini hatırlatır: Önce celâl, sonra ikram…

Allah’ın isimlerinden biri olan Zü’l-Celâli ve’l-İkrâm, insana hem celâlin hem ikramın aynı ilahi hakikatin içinde buluştuğunu gösterir. Hayatın içinde bazen ağırlık vardır, sorumluluk vardır, zorluk vardır, beklemek vardır, çaba vardır. Fakat bunların içinden geçerken insanın kazandığı başka şeyler de vardır: Sabır, tecrübe, olgunluk ve şahsiyet…

Belki de imtihanların insana verdiği en büyük ikramlardan biri şahsiyettir. Çünkü insan, zor zamanlarda ortaya koyduğu tavırla şekillenir. Beklemek sabretmeyi, kaybetmek yeniden başlamayı, başarı tevazuyu, sorumluluk güvenilir olmayı, zorluk ise insanın kendi gücünü ve sınırlarını tanımasını öğretir. İnsan bazen bir sınavdan istediği sonucu alamaz ama o sınavdan daha sabırlı, daha dirençli, daha olgun ve daha güçlü çıkar. Kendisinden bir şey eksiltmek yerine, doğru karşılandığında kendisine kazanması gereken bir değeri öğretir. İşte bu yüzden bazı imtihanların sonunda elimizde bir başarı belgesi olmayabilir; ama daha kıymetli bir şey, daha güçlü bir şahsiyet kalacaktır. Bu bakımdan insanın hayat boyunca biriktirdiği en büyük sermaye, başardıkları kadar başına gelenler karşısında nasıl biri haline geldiğidir. Burada imtihanın sonunda kazandığımız şey, yalnızca sınavı geçmek değil; sınavdan geçerken kendimizi kaybetmemek olacaktır. İnsanın niyetinin samimiyeti de zaten karşılaştığı zorluklarda ortaya çıkar. İstemek kolaydır ama hayat bize her imtihanda önce sabır, sonra huzur düsturunu öğretir. Belki de “önce Celal, sonra İkram” dediğimiz hakikat burada anlam kazanır.

Bu gerçeği hayatın genel akışında olduğu gibi, çalışma hayatında da görmek mümkündür. Bir mesleği öğrenmek zaman ister. Ustalık yalnızca eğitimle değil; yıllar içinde karşılaşılan güçlüklerle, verilen kararlarla, yapılan hatalarla, kazanılan tecrübelerle ve her düştüğünde yeniden ayağa kalkabilmekle oluşur.
Bugün işini iyi yapan insanın arkasında çoğu zaman kimsenin görmediği uzun bir yol vardır. Bütün bunlar insanın yalnızca mesleki tecrübesini değil, mesleki şahsiyetini de inşa eder. Bu nedenle emeğe bakarken yalnızca ortaya çıkan sonuca değil, yolculuğa da bakmak gerekir.

Fakat burada önemli bir ayrımı görmezden gelemeyiz: Zorluğu olağanlaştırmak doğru değildir. Bir insanın sürekli kötü şartlarda çalışmasını, adaletsizliğe maruz kalmasını veya emeğinin karşılığını alamamasını “imtihan” diyerek normalleştiremeyiz. Çünkü sabır, çile ya da fedakarlık haksızlığın mazereti değildir. Tam tersine, emeğe değer vermek; insanın karşılaştığı zorlukları görmek, hakkaniyetli bir karşılık üretmek ve uğranılan haksızlıkla da mücadele etmektir.

Bugün çalışma hayatında, sendikacılıkta ve hayatın bütün alanlarında ihtiyacımız olan şey biraz da zorluk karşısında vazgeçmeyen bir sabır, sonuç karşısında kendi olabilen bir şahsiyettir. Görünen o ki ikrama ulaşmak yalnızca çok çalışmakla değil; doğru çalışmakla, ne yaptığını bilmekle, öğrendiklerini tecrübeye ve tecrübelerini şahsiyete dönüştürmekle mümkündür. Zira emek yalnızca harcanan zamanla değil; bilgiyle, gayretle, sabırla ve istikametle anlam kazanıyor. Çok çalışmak önemli olsa da, ne yaptığını bilmeden çok çalışmak, insanı her zaman doğru yere götürmüyor. Bazen bir adım atmak için önce durmak, düşünmek ve neyin mücadelesini verdiğini anlamak gerekir. Böylece emek, yalnızca bir sonuç üretmez; insanın kendisini de inşa eder. İkram da yalnızca yolun sonunda verilen bir ödül olmak yerine; yol boyunca edinilen bilgi, yılların kazandırdığı tecrübe, bazen zor zamanda yanımızda yürüyen bir dost olur. Bazen kaybettiklerimizin bize öğrettiği bir hakikat, bütün güçlüklerin içinden geçerken farkında olmadan kazandığımız şahsiyete dönüşür.

Çünkü insanı asıl büyüten, karşılaştığı sınavdan çok; o sınav karşısında kim olduğudur. Belki de insanın hayat yolculuğunda elde edebileceği en kıymetli ikramlardan biridir bu. Yaşadığı bütün sınavlara rağmen kendini kaybetmemenin, kendi hakikatine doğru yürümeye devam etmenin erdemi… İşte belki de celâlin içindeki en büyük ikram da, şahsiyetin kendisidir.

Bu haftanın konuşmasını Niyâzi Mısrî’nin dizelerinde bulduğumuz bir teslimiyet ve umutla tamamlayalım:

Her vakt-i seherde bir, lütfu gelir Allah’ın
Ol vakt uyanır kalbin, yalvar güzel Allah’a

Allah’ın adın yâd et, cân ile dili şâd et
Bülbül gibi feryâd et, yalvar güzel Allah’a

Emeğin izi– İzin Değeri

“Eskiler iz sürerdi, biz muttasıl arıyoruz”
İsmet Özel’in bu dizede geçmişteki insanların bir rehbere, köklü bir hakikate veya inanca sahip olarak yolun izini sürdüklerini; günümüz insanının ise elinde belirgin bir ölçü kalmadığı için sürekli ve bocalayarak bir şeyler aradığını ifade ettiğini söyleyebiliriz.

Bu bakımdan eskilerin hayatında kültürel kodlardan oluşan bir “merkez” olduğunu; dolayısıyla eskiler için, nereye gidileceğinin ve neyin doğru olduğunun aslında en baştan belli olduğunu düşünebiliriz. “Muttasıl” kelimesinin aralıksız, durmaksızın ve sürekli anlamlarına geldiğini düşünürsek; insanın merkezini ve yoldaki izleri de yok eden günümüz dünyasının, birçok seçenek arasında yönünü de kaybetmiş olduğunu görebiliriz.

Öte yandan iz süren insan, önünde yürümüş olan ustaların, öncülerin, ariflerin ve bilgelerin ayak izleri olduğu için yolu tamamlamaya odaklanır. “Muttasıl arayanlar” için ise “aramak” bir eylem olmaktan çıkıp kronik bir durum haline gelmiştir. Bitmek bilmeyen bir yenilik ve tüketim arzusu söz konusudur. Bu nedenle de insan sürekli yeni iddialar, yeni öneriler, yeni teoriler, yeni hazlar arar ama çoğu zaman bulamaz.

Emeğin ve dayanışmanın iz sürmekle ilişkisine bu açıdan baktığımızda, yalnızca ne kadar iş yapıldığına değil, yapılan işin niteliğine de bakmaya başlarız. Çalışma hayatında insan, yaptığı iş kadar; o işe bıraktığı izle var olur. Çünkü insan emeğiyle iz bırakır. Aynı zamanda yapılan iş de insan üzerinde derin izler bırakır. Dolayısıyla emeğin değeri hem iz bırakan insan, hem de insanda iz bırakan iş birlikte değerlendirildiğinde anlaşılabilir. Buradan şöyle bir sonuca varabiliriz: İzi takip eden insan öğrenmeye devam eder ve tecrübe kazanır; bilen ve tecrübe kazanan insan da işine iz bırakır; emeğin değerini bilen sistem ise o izi görünür kılar.

Fakat bazı emekler vardır ki, sessizdir; fark edilmez. İşte sağlık hizmeti de, sessiz emeklerin izinde yükselir. Gece boyunca süren nöbetler, kritik bir anda verilen doğru kararlar, yıllar içinde kazanılan klinik deneyim, hastaya dokunurken ya da çalışma ortamında göze alınan risk ve tükenmeden sürdürülen sorumluluk… Bunların önemli bir kısmı kayıtlara yalnızca “mesai” olarak geçer; oysa gerçekte söz konusu olan insanın mesleğine ve çalışma alanındaki her bir işin de insana bıraktığı kocaman izlerdir. Bu sessiz emeği ancak canımız yandığında gerçekten hissederiz. Bazen bir gözyaşı, bazen de sevinç hıçkırığı eşliğinde o iz görünür hale gelir. Bu nedenle de sessizce yürüyen emeğin karşılığı sadece verilen ücret değildir. Aynı zamanda saygıdır, güvendir, aidiyet duygusudur.

Dolayısıyla insan başkasından daha fazla kazanmayı değil; kendi emeğinin karşılığını almayı ister. Bugün aynı unvana sahip çalışanların birbirinden tamamen farklı koşullarda görev yaptığına hepimiz şahidiz. Aynı kadroda görünen insanlar, aynı bilgi düzeyiyle, aynı riskle, aynı sorumlulukla ve aynı iş yüküyle çalışmıyorlar. Kimi yoğun bakımda hayatla ölüm arasındaki ince çizgide görev yapıyor, kimi acil serviste saniyelerle yarışıyor, kimi doğumhanede iki hayatın sorumluluğunu aynı anda taşıyor. Aynı servisin içinde bile üstlenilen görevler, alınan sorumluluklar ve maruz kalınan riskler farklılaşabiliyor.

Mevcut ödeme sisteminde sağlık hizmetinin değişen yapısı, artan iş yükü, personel yetersizlikleri ve birimler arasındaki farklılıklar, emeğin bütün boyutlarını yeterince görünür kılamamaktadır. Bir hekim, bir hemşire, bir ebe ya da bir şoför yıllarca zor birimlerde görev yapıyor, yüksek risk altında çalışıyor, sürekli nöbet tutuyor, bilgi ve deneyimini en yoğun alanlarda geliştiriyorsa; bu birikimin ekonomik olarak da karşılık bulması gerekir. Çünkü bilgi de emektir. Deneyim de emektir. Risk de emektir. Sorumluluk da emektir. Ve bütün bunlar, sağlık hizmetinin niteliğini belirleyen görünmeyen sermayedir. Bu yüzden fiili çalışmadaki emeğin karşılığı olan ek ödemenin de amacı, çalışanlar arasında dönemlik bir yarış oluşturmaktan ziyade, her çalışanın biriken emeğini görünür kılmak olmalıdır.

Geçmişin izlerini yok saymayan ve mesleki hayatın tamamındaki izleri merkeze alan kapsayıcı bir ek ödeme modeline ihtiyaç vardır. Yalnızca o ay yapılan çalışmayı değil; hizmetin zorluk derecesini, üstlenilen sorumluluğu, maruz kalınan riski, personel eksikliğinden kaynaklanan ilave yükü, emek veren personeli ve özellikle de yıllar içinde kazanılan mesleki deneyimi birlikte değerlendirmek gerekir. Çünkü bir serviste çalışan bütün personel, o servisin yükünü birlikte taşır. Ancak herkesin katkısı aynı olmayabilir. Kimi daha fazla klinik sorumluluk üstlenir, kimi daha yüksek risk altında çalışır, kimi bilgi ve deneyimiyle hizmetin kalitesini yükseltir. Kimi de iş yükünün yoğunluğuna maruz kalarak çalışır. İşte sistem, bu farklılıkları çalışanları birbirine karşı yarıştırmak için değil; emeğin gerçek değerini görünür ve karşılanabilir kılmak için var olmalıdır. Çalışanların birbirleriyle kıyaslandığı bir düzen, zamanla huzursuzluk üretirken; emeğin kendi değeri üzerinden değerlendirildiği, yani fiilen sunulan hizmetteki emeğin karşılık bulduğu bir düzen ise güven üretir.

Kamu yönetimi de, çalışanının emeğini doğru tanımlayabildiği ölçüde güçlenir. Nitelikli hizmet vermenin ön şartı da aynıdır. Çünkü verimlilik yalnızca performans istemekle sağlanmaz. Hizmet kalitesi yalnızca talimatlarla yükselmez. En güçlü motivasyon, emeğin karşılık bulduğuna duyulan inançtır. Zor birimlerde çalışmanın teşvik edilmesi, deneyimli/bilgili personelin kurumda tutulması, personel dağılımındaki dengesizliklerin azaltılması ve çalışan memnuniyetinin artırılması; yalnızca mali değil, aynı zamanda yönetsel bir kazanımdır.

Çalışanlara düşen sorumluluk da aynı derecede önemlidir. Emeğin ölçülmesini istemek, emeğe güvenmektir. Objektif, sayısal ve denetlenebilir bir sistem; kişileri değil, yapılan işi değerlendirir. Bu nedenle ek ödeme sisteminin şeffaf olması, ölçütlerinin açıkça belirlenmesi ve itiraz mekanizmalarının güven vermesi büyük önem taşımaktadır.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor:
İnsan yalnızca bugün yaptığı işten ibaret değildir; yıllar içinde biriktirdiği bilgi ve deneyim de bugün sunduğu hizmetin bir parçasıdır.

Sağlık hizmetinde emek bireysel olarak ortaya çıkar ama sonuç çoğu zaman kolektiftir. Bu nedenle emeği sadece mesai olarak görmeyelim. Mesai zamanı ölçse de iz bırakan emektir. Ek ödeme, yalnızca geçirilen zamanı değil, o zaman içinde biriken ve hizmete dönüşen emeği de görmelidir. Çünkü kurumları ayakta tutan şey, insan emeğini görünür kılan izlerdir.

Hakkaniyet mi, Hakka – Niyet mi?

“Karac’oğlan der ki her sözüm haktır
Yiğit olmayanın yalanı çoktur
Cehennem yerinde hiç ataş yoktur
Herkes ataşını bile götürür.”

Açgözlü olan bu dünyanın içinde insanı en çok huzursuz eden durumlardan biri haksızlığa uğradığını hissetmesidir. Bu nedenle insan onuru, kazanılandan ya da kaybedilenden daha çok hakkın teslim edilip edilmemesi ile ilgilenir. Bu durumdaki insanın beklentisi eşitlik değil hakkaniyettir. Çünkü eşitlik çoğu zaman kuralların uygulanmasını ifade ederken, hakkaniyet ise kuralların arkasındaki vicdanı ve dengeyi temsil eder. Mesele, sadece hakkı teslim etmek veya herkesi aynı sonuca ulaştırmak değildir; hak terazisinde hakkı pay etmek, her şeyi ölçüsüne göre değerlendirebilmektir.

Karacaoğlan’ın dörtlüğü de, insanın en büyük hesabını başkalarıyla değil, kendi vicdanıyla vereceğini hatırlatıyor. İnsan başkasına yaptığı iyiliği de haksızlığı da, ayrıcalığı da aslında kendi terazisine yükler. Bu yüzden sadece herhangi bir hakkı talep etmek ya da bir hakka sahip olmaktan daha çok hakkaniyeti sağlamak için mücadele verilmelidir.

Bu kavrama farklı bir pencereden bakıldığında ise “hakka-niyet” şeklinde bir okuma da yapabiliriz. Burada “hak” ile “niyet” birlikte düşünüldüğünde; sadece sonucun değil, o sonuca götüren idari ve insani niyetin de adalet tartısına dahil edilmesi gerektiğini anlamak mümkündür.

Kamu yönetiminde, özellikle Sağlık Bakanlığı gibi geniş ve karmaşık hizmet alanlarında yapılan bazı uygulamalar da zaman zaman bu “hakka-niyet” çerçevesinde, yani hem kurumsal ihtiyacı hem de bireysel mağduriyetleri dengelemeye çalışan bir iyi niyet arayışı olarak okunabilmektedir. Ancak bu okuma, niyetin tek başına yeterli olduğu anlamına gelmez; niyetin hakkaniyet üretip üretmediği, sonuçlarıyla birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkacaktır.

Çalışma hayatında bunun sayısız örneği vardır. Aynı işi yapan insanlar arasında ücret dengesizliği, görev dağılımındaki adaletsizlik, liyakat yerine farklı ölçütlerin öne çıkması ya da bazı çalışanların sürekli avantajlı konumda tutulması, kurumların en büyük huzursuzluk kaynaklarından biridir. Yapılan düzenlemelerin hakka-niyeti de, herkes için hakkaniyet sağlayıp sağlamadığı da somut uygulamalarda gizlidir.

Son dönemde Sağlık Bakanlığı’nda uzun süredir devam eden bazı geçici görevlendirmelerin sonlandırılmasına yönelik uygulamalar da bu açıdan dikkate değerdir. Elbette yıllardır geçici görevle çalışan, hayatını buna göre kurmuş, ailesini ve düzenini bu görevlendirmeye göre şekillendirmiş çalışanların yaşadığı zorluklar görmezden gelinemez. Her idari kararın insani bir boyutu vardır. Ancak meselenin diğer tarafı da vardır. Bir sağlık çalışanı geçici görevle başka bir kurumda çalışırken, kadrosunun bulunduğu kurumda aynı unvandaki meslektaşları daha fazla nöbet tutuyor, daha ağır iş yükü üstleniyor ve personel eksikliği nedeniyle daha yoğun çalışıyor olabilir. Bir kişinin geçici görevi, başka bir kişinin sürekli yükü haline gelebilir. İşte hakkaniyet tam da burada devreye girer.

Geçici görevlendirme, istisnai bir idari araçtır; kalıcı bir personel rejimi değildir. Eğer bu uygulama yıllarca devam eder, belirli kişiler için sürekli bir avantaj üretir ve diğer çalışanlar açısından kronik bir iş yükü dengesizliği oluşturursa, o zaman iyi niyetle başlayan bir uygulama hakkaniyet sorununa dönüşebilir ki örnekkerini de görüyoruz. Bu nedenle geçici görevlerin gözden geçirilmesi veya gerçekten ihtiyaç bulunmayan görevlendirmelerin sona erdirilmesi, doğru uygulandığında kurumsal adalet açısından olumlu sonuçlar doğurabilir. Buradaki kritik nokta, kararın keyfi değil; objektif ölçütlerle alınmasıdır.

Bu açıdan sağlık hizmetinin gerekliliği, personel ihtiyacı, aile birliği, sağlık mazereti, engellilik durumu ve benzeri meşru gerekçeler titizlikle değerlendirilmelidir. Bunun yanında, karar süreçlerinin şeffaflaştırılması, süre sınırlarının netleştirilmesi, benzer durumlar için standart puanlama veya değerlendirme sistemlerinin uygulamaya koyulması ve itiraz/inceleme mekanizmalarının işletilmesi de hakkaniyetin güçlenmesine katkı sağlayacaktır. Bu çerçevede, objektif önerilerin hayata geçirilmesini ve uygulamaların denetlenmesini sağlamak üzere kurulacak olan komisyonda yetkili sendikanın ve durumu değerlendirilen çalışanın üyesi olduğu sendikanın da temsil sahibi olması, sürecin hem şeffaflığını hem de hakkaniyetini güçlendirecektir.

Bugün emek mücadelesi veren sendikaların ve çalışan temsilcilerinin de en önemli sorumluluğu budur. Sadece bir grubun değil, bütün çalışanların hakkını gözeten bir dil geliştirmek zorundayız. Algı kaygısıyla günü kurtarmak çalışanlara karşı en büyük saygısızlıktır. Kulağa hoş gelen bu tarzda bir mücadele bir süre sonra dayanışmayı da parçalayacaktır. Dayanışmanın olmadığı yerde ise ne güçlü bir sendikal mücadele ne de güçlü bir çalışma barışı kurulabilir.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor:
Hak aramak, başkasının hakkını çiğnemeden, kendisi için bir ayrıcalık talebinde bulunmadan, herkesin hakkını gözetebilmektir. Kalıcı istisnalar, zamanla görünmeyen haksızlıklara dönüşebilir. Hakkaniyet ise bazen zor kararlar almayı gerektirir; şayet o zor kararlar herkes için ortak bir güven duygusu oluşturuyorsa, uzun vadede kurumu da çalışanı da güçlendirir.

Gerçek hakkaniyet, terazinin kefesini kendimize doğru çekmek değil; terazinin doğru tartmasını istemektir. Çünkü en sonunda hepimiz aynı terazinin önünde duracağız. Hakka-niyetimiz, hakkaniyet olsun.

Perdenin Korkusu – Her Şeyi Açık Etmek

“Nerelerde kalkmışım yokum konulan yerde
Ansızın anısızım aşklarım vesikasız
Uygunsuz yakalanıp örtündüğüm bu perde
Ne kadar kandırıcı bir o kadar yakasız”

İsmet Özel’in bu dizeleri bana, perdenin yalnızca bir örtü olmadığını; bir kandırmaca aracı olduğunu ve bu nedenle dikkat edilmesi gerektiğini hatırlatır. Görünen o ki, hakikat her zaman gizlenmiyor; bazen de başka bir görüntünün içine yerleştiriliyor. Bu yüzden gerçeği görmek için insanın sadece gözlerini açması yeterli değildir. Hakikati anlamak isteyen öncelikle zihnini ve gönlünü de açmalıdır. Nasreddin Hoca bir fıkrayla bu durumu çok güzel anlatır.

Bir gün Hoca’nın konakladığı hana başka bir yolcu daha gelir. İkisi de yemek ister. Hancı mahcup bir ifadeyle, “Bir kişilik yemeğim kaldı; ikinizi birden doyuramam.” der. Tartışma uzayınca elindeki tek balığı getirir ve paylaşmalarını ister. Hoca, “Balığın kafasını ben yiyeyim; derler ki zekayı geliştirir.” deyince diğer yolcu hemen itiraz eder: “Hayır, kafasını ben yiyeceğim.” Hoca ses çıkarmaz. Yolcu balığın kafasını yer. Yemek bitince yolcu söylenmeye başlar: “Hoca, sen doydun; ben ise yalnızca balığın kafasını yedim, aç kaldım.” Nasreddin Hoca gülümser: “Bak, şimdiden kafan çalışmaya başladı.”

Hoca’nın nüktesi yalnızca güldürmek için söylenmiş değildir. O, bize hayata dair önemli bir nüans olan görmek ve anlamak arasındaki farkı hatırlatır. Eğer hakikati anlayacak bilgiye, yorumlayacak irfana ve sezebilecek ferasete sahip değilsek, gerçeği anlayamayız. İşte her şeyi açık etmek dediğimiz mesele, bildiğini söylemek veya gizli sırları ifşa etmekten ziyade açık olanın içindeki hakikati görebilmektir.

Atalarımız, “Yalancının mumu yatsıya kadar yanar.” demiştir. Bu sözü çoğu zaman “Yalanın ömrü kısa olur.” diye açıklarız. Bu doğru olmakla birlikte eksiktir. Çünkü yalanın ömrünü kısaltan zamandan daha çok hakikati görebilecek insanların varlığıdır. Eğer insanlar sorgulamıyorsa, araştırmıyorsa ve düşünmüyorsa, bir yalan bazen yıllarca yaşayabilir. Bu bakımdan gerçeği görmek için sadece bilgi de yetmez. Çünkü manadan yoksun bilgi insana cevaplar verir ama bilgi ancak sezgiyle kavranıldığında doğru soruları sormayı öğretir. Bu sebeple doğruyu söylemek kadar, doğruyu gizlemeye çalışanı anlayabilecek bir basirete sahip olmak da büyük bir erdemdir.

Bugün bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolaylaştı. Buna karşılık hakikate ulaşmak her zamankinden daha fazla dikkat istemektedir. Çünkü çağımızda gerçek çoğu zaman inkar edilmiyor; algının içinde kaybettiriliyor. Doğruların arasına serpiştirilen küçük yanlışlar, eksik bırakılan bilgiler ve yönlendirilen gündemler, gerçeğin üzerini örtmenin en etkili yolları haline geliyor.

Bu durumu iyi kullanan bazı odaklar da gerçeği örten her şeyden faydalanırlar. Bu nedenle açıklık, doğruluk ve şeffaflık bu çevrelerin en fazla rahatsız olduğu değerlerdir. Bununla beraber bu odaklar perdeyi yalnızca saklamak için değil, baktırmak için de kullanırlar. Bazen muhataplarına oynadıkları oyunun gereği olarak bilgiyi gösterirler. Sahneledikleri bir gösteriden ibarettir. Açık ettikleri her ne ise gerçeğin üzerindeki yeni bir örtüdür aslında. “Cambaza bak” deyiminde anlatıldığı gibi amaçları; insanların dikkatini başka bir yöne çekerek yapılmak isteneni veya tehlikeyi gizleme ve göz boyama çabasıdır. İşte bu durumda da farkında olmak; asıl mevzuya odaklanıp, oynanan oyunu bazen asıl merkezine döndürmek, bazen de susarak açık etmeyi gerektirir.

Tüm bu sebeplerle eskiler, “Arif olana bir işaret yeter.” demişlerdir. Arif insan, her şeyin uzun uzun anlatılmasını beklemez. Bir işaretten bütünü okur; söylenen kadar söylenmeyeni de anlar. Çünkü yalnızca bilgi sahibi değil; bilgiyi hikmetle değerlendirebilecek olgunluktadır.

Öte yandan doğruyu, açık olmayı, hem zihni hem de gönlü açmayı sadece kişisel ilişkilerde değil; birlikte yaşam ve kurumsal işleyişlerde de önemsemek gerekir. Çünkü güven; toplumda da söz ile özün, vaat ile icraatın ve görünüş ile hakikatin aynı yerde buluştuğu zaman doğar. Emek mücadelesi de güven çağrısına itibar ettiği ölçüde büyüyebilir. Çünkü örgütlü yapılar, çalışanların güveni üzerine yükselen kurumlarıdır. Güvenin olduğu yerde ise kapalılık değil, açıklık; belirsizlik değil, şeffaflık hakim olmalıdır.

Açıklığı benimseyen emek mücadelesi, önündeki tuzakları da fark etmek zorundadır. Zira emeğin gerçek meselelerini ve haklı taleplerini doğrudan umursamayanlar, mücadelelerini sahte gündemlere yöneltirler. Böylece asıl olanın yerini suret, ilkenin yerini slogan almaya başlar. Bu durum, çalışanların doğru ile yanlışı, samimi mücadele ile gösterişi ayırt etme kabiliyetini zayıflatır. Bu tehlike de ancak her şeyi açık eden şeffaflık ile aşılabilir.

Şeffaflık; alınan kararların gerekçelerini açıklayabilmek, yapılan her çalışmanın hesabını verebilmek, eleştiriden kaçmamak ve doğruların arkasında cesaretle durabilmektir. Ancak şeffaflık tek taraflı bir sorumluluk da değildir. Hesap veren kadar, verilen hesabı anlayabilecek bilinçli insanlar da gerekir. Bilgiyle donanmamış bir topluluk kendisine sunulanı sorgulayamaz. Algının kurbanı olur. Hakikati gizleyenle gerçeği söyleyeni birbirinden ayırmakta zorlanır. Bu sebeple şeffaflığın en büyük güvencesi yalnızca açık hesaplar ya da kapılar değil; açık zihinlerdir.

İşte bu yüzden emeğin ihtiyacı sorgulama kültürü, analiz kabiliyeti ve doğruyu yanlıştan ayırt edebilme şuurudur. Bu bakımdan şeffaflık bir yönetim tekniği değil; örgütlü mücadelede tüm tarafların sorumluluğunda olan en önemli ahlaki ilkelerden biridir.

Bu haftanın konuşması bize şunu hatırlatıyor: Her şeyi açık etmek, sadece doğruyu söylemek değildir. Her sırrı ifşa etmek hiç değildir. Asıl mesele; hakikatin üzerindeki perdeyi kaldırabilecek akla, onu görebilecek ferasete ve onu savunabilecek ahlaka sahip olmaktır.

Bu yüzden şeffaflığın sırrı zihni ve gönlü birlikte açabilmekte gizlidir. Perdenin korkusu, gösterileni gören gözler değil; onun içinde gizlenen hakikati anlayabilen zihinler ve onu savunabilen gönüllerdir.